Sparta

Na półwyspie peloponeskim, w południowej części Grecji rozwijało się specyficzne polis - Sparta. Dzieje owego polis potoczyły się w tak charakterystyczny sposób, że nie sposób pominąć Sparty mówiąc o Helladzie.

Tekst w języku angielskim

Historia mówi, że założycielem państwa-miasta Sparta było archaiczne plemię Dorów. Dorowie osiedlili się w żyznej dolinie rzeki Eurotas.

Dorowie, jako ludność na wyższym poziomie rozwoju niż ludność rdzenna, szybko opanowali ową dolinę. Zwycięsko wyszli także z walki o równinną Lakonię. Podporządkowali sobie tamtejszą ludność uzależniając ją od siebie. W końcu Dorowie od stolicy swego państwa – Sparty, nazwali się spartanami.

Tyle o początkach polis mówi historia. A co z wszechobecną w kulturze antycznej legendą i mitem?

Otóż według tradycji założycielem królestwa spartańskiego był Likurg, władca żyjący w VII wieku przed naszą erą. Uważa się go powszechnie za protoplastę prawa które - jak głosi mit - otrzymał od samego Apollina w Delfach. Niewątpliwe mit ten wpłynął pozytywnie na świadomość i patriotyzm obywateli polis.

Nie możemy jednak wysuwać zbyt pochopnego wniosku, że Likurg to tylko i jedynie postać fikcyjna. Najprawdopodobniej był postacią historyczną, jednak jego imię - „noszący światło” jest mocno osadzone w realiach legendy.

Formowanie się ustroju wewnętrznego Sparty nie było wynikiem jednorazowego aktu prawnego, ale było skutkiem długotrwałych procesów.

Odkąd tylko Spartanie sięgali pamięcią na czele ustroju społeczno-politycznego stało dwóch królów o odmiennych kompetencjach. Sami nie umieli wyjaśnić tego specyficznego zjawiska.

Dziś twierdzi się, że miało ono związek z funkcją religijną drugiego króla, jednak bardziej prawdopodobna jest hipoteza głosząca, iż obywatele ze względu na charakter militarny państwa nie mogąc zrezygnować z władzy królewskiej starali się chociaż w ten sposób ją ograniczyć.

Faktyczną władzę sprawowała rada starszych - geruzja. Dosyć szybko pojawił się także czynnik arystokratyczny – pięciu eforów.

Kompetencje eforów były bardzo szerokie - od władzy administracyjnej, przez sądownictwo do polityki zagranicznej. Istniało także zgromadzenie ludowe – apella, jego rola była o wiele mniejsza niż chociażby w sąsiednich Atenach a ograniczała się do zatwierdzania wniosków przedłożonych przez urzędników.

Co doprowadziło do wykształcenia się takiego a nie innego ustroju?

Przyczyn należy szukać w szczupłości terytorialnej pierwotnego terytorium państwa. Prawodawstwo Likurga zakładało równy podział ziemi pomiędzy wszystkich obywateli (gr. homoioi - równi).

Z upływem czasu liczba obywateli rosła a areał ziemski nie. W tej sytuacji członkowie warstwy panującej zwrócili oczy ku sąsiednim ziemiom - głównie rolniczej Messeni. Już w tym okresie nie była tajemnicą siła spartańskiej armii. Jednak w VI wieku Sparta była jeszcze tak podobna do sąsiednich polis, że zajęcie Messenii trwało przeszło sto lat.

Podbój doliny stał się punktem przełomowym w historii kraju. Liczba mieszkańców Sparty podwoiła się, jednak ludność podbita została przekształcona w swoistych niewolników politycznych – helotów.

Inną, mniej znaczącą grupą byli pierjojkowie - rzemieślnicy wyrabiający sprzęt wojenny.

Populacja helotów wzrastała tak gwałtownie, że w 500 r. p. n. e. Spartiaci stanowili znikomą mniejszość we własnym państwie. Taka sytuacja wymagała od nich ciągłej czujności, gdyż w każdej chwili mogli się spodziewać wystąpienia zbrojnego ze strony podległych warstw społecznych.

Konieczność stałej mobilizacji wywarła piętno na organizacji całego państwa, która została dostosowana do naczelnego zadania - podtrzymania supremacji na podległych terytoriach. Nieodzownym elementem składowym ustroju stała się militaryzacja państwa.

Nie można dopatrzyć się w Sparcie tendencji demokratycznych – jednostka od początku do końca podporządkowana została nieubłaganym prawom państwowym. Już o przyszłym losie niemowlęcia decydowała rada starszych – jeśli było chore i ułomne porzucano je w górach.

Dzieci przebywały w rodzinnym domu tylko do siódmego roku życia, później pieczę nad ich wychowaniem przejmowało państwo. Chłopcy mieszkali w zorganizowanych obozach, prowadzili surowy tryb życia, ćwiczyli (ćwiczenia fizyczne obowiązywały także kobiety). Hartowali nie tylko ciała ale i ducha - przyzwyczajani do krótkich, konkretnych odpowiedzi (dziś nazywamy je lakonicznymi) bez trwogi stawali do walki.

Życie obozowe było niezwykle twarde i zdyscyplinowane. Mężczyzna mógł się ożenić dopiero po ukończeniu lat trzydziestu, a opuścić wojsko po ukończeniu sześćdziesięciu.

Te wszystkie czynniki wpłynęły na niebywałą skuteczność armii spartańskiej – można ją nazwać jedyną regularną armią w całej Grecji. Spartanie brzydzili się pracy, w końcu podejmowały ją niższe warstwy społeczne. Ich żywiołem stała się wojna.

Determinacja, wola walki wyrosła z wpajanych przez całe życie zasad ujawniła się w niezwykłym męstwie i honorze, zawarty został w słynnej sentencji: ”Z tarczą albo na tarczy”.

O Sparcie po angielsku

Pełna mobilizacja państwa umożliwiła przede wszystkim zdławienie rewolucyjnych nastrojów messeńskich. Wojownicy aby złamać messeński ruch oporu prowadzili manewry wojskowe, polegające na realistycznej symulacji, czyli otoczeniu wioski helockiej i wycięciu mieszkańców w pień.

Naturalną konsekwencją takich działań stały się ruchy wyzwoleńcze hellotów, którzy imali się każdej okazji aby wzniecić powstanie. Zmusiło to spartan do złagodzenia stosunku do poddanych - pozwolono im służyć w szeregach armii, arystokraci pojmowali za żony helotki.

Sukcesywne podboje Sparty nie ustały. W szczytowym momencie rozwoju jej granice sięgały krańców Peloponezu. Zagrożone powstaniami państwo szukało wsparcia u pomniejszych sąsiadów - chociażby Koryntu, Sykionu i Megary. W zamian za pomoc w tłumieniu rewolt obiecywali związkowcom ochronę przed zagrożeniami zewnętrznymi.

W taki oto sposób powstał Związek Peloponeski - najsilniejsza organizacja militarna Hellady. Charakterystyczne było to, że spartianie nie żądali od związkowców świadczeń pieniężnych ale daniny krwi - co: niewątpliwie przyczyniło się do spopularyzowania związku.

Silna pozycja Sparty sprawiła, że inne polis greckie zaczęły się do niej zwracać o pomoc.

Jednocześnie silna militaryzacja państwa doprowadziła do stagnacji kulturalnej i gospodarczej, a wręcz zamknięcia jej granic. Stały się one hermetyczne do tego stopnia, że przekroczenie granicy państwa przez cudzoziemca wymagało zgody króla.

Postępowanie takie było efektem ksenofobii narodowej a także – słusznych - obaw eforatu przed popularyzacją wolnej myśli filozofii i tych wszystkich kulturalnych nowinek wiążących się z demokracją.

Państwem spartańskim zachwycała się oligarchia ateńska oraz filozofowie na czele z Platonem. Zachwycała ich prostota życia, jasność prawa oraz wysokie morale społeczeństwa mające swój wyraz w poświęceniu się całkowicie ideałowi wielkości Sparty. Do dziś jej historia jest klasycznym w swej oryginalności wycinkiem historii Hellady.

O Sparcie po angielsku

  • Strona główna
  • Historia Grecji
  • Początki Grecji
  • Demokracja
  • Sparta
  • Wojny greckie
  • Wojna peloponeska
  • Powstanie świata
  • Wierzenia Greków
  • Mity greckie
  • Bogowie i boginie
  • Mity i legendy
  • Architektura Grecji
  • Filozofowie
  • Pitagoras
  • Tales z Miletu
  • Monety greckie

    A może potrzebujesz materiałów do wypracowania z historii? Zobacz:
    Starożytny Rzym

    Starożytny Egipt

    Ancient Rome

    Ancient Greece

    Na luzie
    Dobierz zestaw

    Pomoc z matematyki

    Rozwiązane zadania i przykłady z matematyki

    Pomoc z fizyki

    Rozwiązane zadania z fizyki