Monety greckie

Handel w epoce brązu i wczesnej epoce żelaza był handlem wymien­nym, a przy wymianie posługiwano się przede wszystkim drogocennymi metalami w wielkich sztabach lub małych bryłkach. Z tych bryłek powstała moneta bita, w której rozwoju można wy­różnić trzy stadia.

Tekst w języku angielskim

Początki systemu monetarnego

Początkowo uderzeniem pręta metalowego robiono na bryłce głębokie wytłoczenie, które pozwalało stwierdzić, czy jest ona całkowicie z metalu, czy tylko nim powleczona. Później zaczęto na spodzie bryłki wytłaczać wąskie rowki, których kanty wskazywały na stopień jej zużycia. Wreszcie weszło w życie wybijanie godła, które gwa­rantowało jej wartość i pochodzenie i w ten sposób bryłka metalu stała się już pierwszą prawdziwą monetą.

Gdy zaczęto bić monety o niższym nominale, pierwsza moneta została uznana za jednostkę podstawową o ustalonym ciężarze. Nastąpiło to w VII wieku w Lidii, gdzie się zrodziła specjalna tego potrzeba. Były tam wówczas złoża elektrum, naturalnego stopu złota ze srebrem. Zmienny stosunek złota do srebra zapewniał zmienność wartości.

Gyges, król Lidii, znormalizował emisję elektrum w różnych kategoriach, w zależności od jaśniejszego czy ciemniejszego zabarwienia, i zagwarantował wartość swoich monet z tego metalu. Była to oficjalna emisja państwa lidyjskiego: z głową lwa na większych monetach i łapą lwa — na mniejszych. Wagę różnych emisji regulowały prawdopodobnie zarówno stopień zawartości złota, jak i wartość wymienna za sztabki złota czystego.

Wynalazek Gygesa przyjęły Milet i Efez, będące w ści­słym kontakcie z Lidią: wypuściły one monety z elektrum z wybitymi emblematami państwowymi - lwem z głową zwróconą ku tyłowi oraz pszczołą lub jeleniem. Fokaja, Chios i Samos poszły w ich ślady. Chios i Samos wkrótce wypuściły także monety srebrne.

Elektrum, czyli „złoto” Gygesa, stało się sławne na cały świat grecki. Sławę jego przewyższyły jednak bite w dwóch różnych metalach monety lidyjskiego Krezusa.

Emitował on statery z czystego złota i czystego srebra. Monety te były prototypem perskich złotych i srebrnych pieniędzy, najczystszej i najpiękniejszej mo­nety obiegowej świata starożytnego aż do czasów Filipa Macedońskiego.

Monety w Grecji

Półwysep grecki nie miał ani pokładów złota, ani elektrum. Żelazo wy­dobywano w różnych miejscach, zwłaszcza na Eubei i w Lakonii, miedź — na Eubei, a srebro — w Attyce. Twórcą systemu monetarnego na pół­wyspie był Fejdon, król Argos, którego pieniądze bite w srebrze pojawiły się jednocześnie z nowym systemem miar i wag, wkrótce przyjętym przez większość państw na kontynencie.

Wartość nowych monet ustalano w sto­sunku do żelaza, gdyż dla mieszkańców kontynentu normalnym środkiem wymiany było żelazo w postaci prętów, garści prętów i dużych sztab. Stąd nowe monety przyjęły stare nazwy: oboli i drachm, przy czym jedna drachma odpowiadała sześciu obolom.

Stworzenie systemu monetarnego było w Argos, podobnie jak w Lidii, oficjalnym aktem państwowym. Dlatego Fejdon poświęcił pręty żelazne Herze, bogini opiekunce państwa.

Na Eginie założono mennicę monet srebrnych. Same monety bito z emblematem w postaci żółwia morskiego i głębokim wytłoczeniem. Egineckie monety były kopią lidyjskich.

Przez przeszło dwa wieki żółwie egineckie pozostawały stan­dardową monetą na Peloponezie - z wyjątkiem Olimpii - a były jeszcze w obiegu dużo później.

Systemy miar i wag

Monety lidyjskie i egineckie były oparte na różnych systemach miar i wag, i ustalone w relacji do różnych metali. Stworzono między nimi pomost wypuszczając monetę o ciężarze srebra związanym zarówno z sy­stemem lidyjskim, jak i egineckim.

Nową stopą wagi była stopa eubejska. Statery korynckie według stopy eubejskiej były szeroko w obie­gu, tak na Zachodzie, jak na kontynencie i w basenie Morza Egejskiego. Korynt bowiem stanowił największy ośrodek wymiany na terenach śródziemnomorskich.

Gdy inne państwa zaczęły bić monetę, każde z nich opracowało swoją własną stopę zgodnie z miejscowymi warunkami, wszy­stkie bowiem monety oceniano na zasadzie rzeczywistej wartości zawartego w nich srebra, elektrum lub złota. W rezultacie dokładna waga monet ulegała zmianom w różnych państwach.

Podstawowe systemy monetarne

Niemniej jednak aż do r. 550 przeważały dwa systemy: eginecki i eubejski.

Do pierwszego z nich należała Egina, obsługując Peloponez, Megarę, Ateny do około 593 r. p. n. e., Beocję oraz południowe wyspy na Morzu Egejskim między Eginą na zachodzie a Bodos na wschodzie, razem z Knidos i Kaunos na sąsiadującym wybrzeżu azjatyckim.

Istnienie dwóch podstawowych systemów odpowiadało istnieniu różnych stref handlowych, a przejście Aten około r. 593 z egineckiego systemu na eubejski wskazuje na zmianę ich polityki finansowej i handlowej.

Na Zachodzie zaczęto bić monety w VI wieku. Spowodowała to wyprawy Jonów, które otworzyły przed Grekami Daleki Kachód i na rynku pojawiło się srebro hiszpańskie, zasilając mennice Himefy, Selinuntu i Zankle. Miasta te biły monety według odrębnej, własnej stopy. Później przyłączyła się do nich Naksos.

Około r. p. n. e. 550 Tarent, Sybaris, Metapontion, Kaulonia, Krotona i Rhegion w Italii biły monetę według stopy korynckiej z korynckiego srebra. Leżąca na drodze do Italii Korkyra miała własną stopę, w czym może wyrażała się jej emancypacja spod kontroli Koryntu. Syrakuzy i inne miasta południowo-wschodniej Sycylii zaczęły bić monety dopiero nieco później, prawdopodobnie dlatego, że handlowały zawsze głównie z Koryntem. Zależność między emisją monet a handlem morskim widać wyraźnie na Zachodzie.

Wczesne monety miały wszystkie duży nominał. Były one przeznaczone raczej do wielkich transakcji niż do wewnętrznej drobnej sprzedaży.

Rozwój systemu monetarnego w Grecji

Grecki system monetarny rozwinął się przede wszystkim w głównych ośrodkach wymiany międzypaństwowej w miastach-państwach, które ciągnęły dochody z handlu. Miasta te utworzyły trzy grupy: jońską z Miletem i Efezem na czele, eginecką obejmującą Eginę i jej satelitów finansowych oraz koryncką pod przewodnictwem Koryntu.

W miarę rozpowszech­niania się pieniądza zaczęły bić monetę także drugorzędne ośrodki han­dlowe, takie jak: Himera, Tarent i Korkyra około r. 550, a Syrakuzy, Cyrena, Potidaja i Tazos po 550.

Greckie miasta-państwa unikały jedno­litości, zarówno w systemie monetarnym, jak i pod innymi względami, od początku też poszczególne stopy i typy monet konkurowały ze sobą. Podstawową funkcją pieniądza było przyspieszenie wymiany handlowej i wzbogacenie miast-państw.

Wprowadzenie systemu monetarnego miało również skutki dalekosiężne, gdyż pobudzało rozwój drobnego handlu wewnętrznego i nowej formy własności w poszczególnych miastach-państwach. Niektóre państwa, jak Sparta, Kreta i Bizancjum, nie zgodziły się na wprowadzenie pieniądza. Zachowały one swe socjalne i polityczne instytucje kosztem pozostania w tyle w wyścigu o potęgę finansową.

Źródło:

- N. G. L. Hammond, „Dzieje Grecji", Państwowy instytut Wydawniczy, Warszawa 1973

  • Strona główna
  • Historia Grecji
  • Początki Grecji
  • Demokracja
  • Sparta
  • Wojny greckie
  • Wojna peloponeska
  • Powstanie świata
  • Wierzenia Greków
  • Mity greckie
  • Bogowie i boginie
  • Mity i legendy
  • Architektura Grecji
  • Filozofowie
  • Pitagoras
  • Tales z Miletu
  • Monety greckie

    A może potrzebujesz materiałów do wypracowania z historii? Zobacz:
    Starożytny Rzym

    Starożytny Egipt

    Ancient Rome

    Ancient Greece

    Na luzie
    Dobierz zestaw

    Pomoc z matematyki

    Rozwiązane zadania i przykłady z matematyki

    Pomoc z fizyki

    Rozwiązane zadania z fizyki