Mity i legendy

Mitologia jest zbiorem baśni o bogach i bohaterach. Naród grecki podzielony na wiele szczepów, nie był zgodny w tym, co opowiadał o swoich bóstwach. Każde państewko, każda wieś lub gmina podawały zupełnie inne wersje, które znów poeci przekształcali i zmieniali bardzo dowolnie. W ten sposób w ciągu wieków urósł niezmiernie obfity i różnorodny materiał.

Tekst w języku angielskim

Panteon grecki

Panteon grecki stanowi ogromnie złożoną całość. Niezliczone mity, stworzone przez wiele społeczności, rozproszonych na znacznym obszarze i w ciągu długiego czasu.

Przed uporządkowaniem ich, przez późniejsze racjonalne umysły, mity przedstawiały często odmienne, a czasami nawet sprzeczne wersje wydarzeń. Niektóre z nich pochodziły ze Wschodu, jak azjatycki mit o złotym, srebrnym, brązowym i żelaznym wieku. Lokalne przesądy i wiara w mity, stanowiły kolebkę greckiego doświadczenia religijnego.

Greccy bogowie i boginie, pomimo swoich nadprzyrodzonych właściwości pozostają zasadniczo ludzcy. Ich charakter zapowiada późniejszą, antropocentryczną naturę cywilizacji greckiej. Pomimo wielu zapożyczeń ze Wschodu czy z Egiptu, mitologia grecka ukazuje bogów jako ludzi – lepszych czy gorszych, ale ludzi.

Jakiekolwiek były przyczyny takiego stanu rzeczy, mamy do czynienia z prawdziwą rewolucją – jej dopełnieniem była wiara w możliwość upodobnienia się człowieka do boga. Skłonność do antropomorfizacji bóstw jest bardzo wyraźna w twórczości Homera, który w większej niż ktokolwiek inny mierze, ukształtował wyobrażenie Greków o bogach olimpijskich.

Homeryccy bogowie mieszają się do wojny trojańskiej w postaci aż nazbyt ludzkiej i współzawodniczą ze sobą. Homer przypisywał bogom wszystko to, co było haniebne i godne potępienia u ludzi: kradzież, cudzołóstwo i kłamstwo. Świat bogów greckich bardzo przypominał świat ludzi.

Greccy herosi

W mitologii greckiej ważną rolę odgrywali herosi, o których życiu opowiadano legendy. Herosem stawał się po śmierci człowiek wybitny, zasługujący na szczególną wdzięczność ziomków. Herosami więc byli przede wszyst­kim założyciele rodów, osad, kolony, prawodawcy, bohaterowie wojenni, kapłani, pro­rocy, wielcy poeci, wreszcie ci, którzy swoimi wynalazkami udoskonalili tryb życia ludzkiego.

Grób herosa był wielką świętością gminy. Znajdował się zwykle na rynku, koło bramy lub na granicy posiadłości gminnych. Czasami ota­czano tę drogocenną mogiłę tajemnicą, w obawie, żeby nieprzyjaciel nie wykradł dobroczynnych relikwii. Nad gro­bem herosa wznoszono kaplicę - heroon - którą zazwyczaj otaczał gaj oliwny lub cyprysowy, i pod surowymi karami nie wolno było w nim uszczknąć ani gałązki. Przy grobie stał niski ołtarz, z rowem dookoła, dla zbierania krwi ofiar. Nabożeństwo odbywało się nocą lub o zmroku.

W chwilach trwogi najżarliwsze modły zanoszono do herosów, albo­wiem ci najbliżsi opiekunowie najłatwiej mogli przyjść z pomocą. Wielu herosów wyobrażano w postaci wężów. Wąż, pełzający po ziemi, ukrywający się w rozpadlinach, miał oznaczać podziemny charakter tych półbogów. Na grobach herosów stawiano świątynie i odbywano igrzyska.

Herosi byli więc częścią wierzeń greków. W wielu przypadkach stawiano ich na równi z bogami i uznawano za pół bóstwa, lub synów greckich bogów.

Świat mitów i legend a wierzenia Greków

Kto wejdzie w rojny i barwny świat mitów i legend, nie może się oprzeć by nie zadać pytania: w jaki sposób radził sobie wśród tych sprzeczności, kaprysów i bezeceństw umysł tak inteligent­nego narodu? Dają na nie odpowiedź dzieje religii greckiej, w których można dostrzec tysiąc lat walki między rozsąd­kiem i cnotą a zabobonem i niepowściągliwą fantazją.

Oczyszczanie pojęcia bóstwa z grubych przesądów lub niemoralnych mitów i legend odbywało się i w misteriach, i w kolegiach kapłańskich, takich jak delfickie, i u filozofów, jak Platon, i u poetów związanych szczególnie z religią, jak Ajschylos, Sofokles, Pindar. Pojęcia te zmieniały się w każdym stuleciu, lecz dziwnym biegiem rzeczy koniec sta­rożytności był bardzo podobny do jej zamierzchłych po­czątków: wiara w demony opanowała nawet niepospolite umysły i wśród filozofów ginącego antyku znalazły się figury podobne do cudotwórców, magów i czarowników, jakimi już Homer gardził.

To wszystko jest przedmiotem badań historyków religii zaledwie od stu lat, nikt zaś o to się nie troszczył przez piętnaście wieków, w ciągu których świat bogów greckich oddziaływał na literaturę i sztukę Europy. Zawsze patrzono na mitologię jak na jeden z najpiękniejszych tworów wy­obraźni greckiej i była ona zbiorem nieśmiertelnych tema­tów, motywów, symbolów, bez których i dziś sztuka nie się obejść i wciąż do nich wraca.

Źródła:

- Mitologia, Jan Parandowski, wyd. Puls, Londyn 1992
- Azja wschodnia i Grecja klasyczna, Ilustrowana Historia Świata tom II, John M.Roberts, wyd. Świat Książki, Warszawa 1999

  • Strona główna
  • Historia Grecji
  • Początki Grecji
  • Demokracja
  • Sparta
  • Wojny greckie
  • Wojna peloponeska
  • Powstanie świata
  • Wierzenia Greków
  • Mity greckie
  • Bogowie i boginie
  • Mity i legendy
  • Architektura Grecji
  • Filozofowie
  • Pitagoras
  • Tales z Miletu
  • Monety greckie

    A może potrzebujesz materiałów do wypracowania z historii? Zobacz:
    Starożytny Rzym

    Starożytny Egipt

    Ancient Rome

    Ancient Greece

    Na luzie
    Dobierz zestaw

    Pomoc z matematyki

    Rozwiązane zadania i przykłady z matematyki

    Pomoc z fizyki

    Rozwiązane zadania z fizyki