Wieki ciemne

Określenie “wieki ciemne” może nasuwać pewne negatywne skojarzenia, takie jak “upadek cywilizacji” czy “zacofanie”. Ale może też świadczyć o tym, że po prostu mało wiemy o tej epoce. Mówiąc o starożytnej Grecji poprzez wieki ciemne rozumiemy okres następujący po upadku kultury mykeńskiej (od około XII / XI wieku p.n.e.) i poprzedzający epokę archaiczną (około IX / VIII wiek p.n.e.). Brak jest źródeł pisanych pochodzących z tej epoki. Znaleziska archeologiczne są raczej ubogie.

Epoka homerycka

Ten okres w historii Grecji określa się nieraz jako epoka homerycka, od legendarnego barda Homer. Szacuje się, że upadek Troi miał miejsce około 1180 roku p.n.e., czyli właśnie na początku epoki homeryckiej. Wydarzenia opisane w "Iliadzie" to oblężenie Troi, mające miejsce tuż przed jej zburzeniem. Przypuszcza się, że sam Homer żył w IX lub VIII wieku p.n.e. czyli właśnie pod koniec wieków ciemnych.

Upadek kultury mykeńskiej

Źródła archeologiczne wskazują, że około 1200 roku p.n.e. nastąpił upadek kultury mykeńskiej. Wspaniałe pałace z tej epoki zostały zburzone i opuszczone. Wiele miast gwałtownie opustoszało. Zanikło pismo linearne B. Brak jest zgodności co do tego co było przyczyną upadku cywilizacji mykeńskiej. Historycy mówią o inwazji Dorów, ludu greckiego pochodzącego najprawdopodobniej z doliny Dunaju. Notuje się też, że w tym czasie nastąpiły także liczne ataki ze strony tzw. Ludów Morza, wojowniczych grup ludności bliżej nieokreślonego pochodzenia. Niektórzy mówią też, że tak nagłe wyludnienie mogło być konsekwencją zmian klimatu czy katastrofy naturalnej. Niemniej jednak nie ma wystarczających dowodów archeologicznych na to, które wyjaśnienie jest zgodne z rzeczywistością.

Koniec epoki brązu i początek epoki żelaza

Znaleziska archeologiczne wskazują na to, że wraz z upadkiem kultury mykeńskiej nastąpił koniec epoki brązu. To właśnie na okres wieków ciemnych datuje się pierwsze wyroby z żelaza. Najprawdopodobniej umiejętność obróbki żelaza przywędrowała na tereny dzisiejszej Grecji z Cypru i Bliskiego Wschodu. Z tego powodu niektórzy określają wieki ciemne mianem wczesnej ery żelaza.

Bardzo niewielki kontakt ze światem zewnętrznym

Powyższy przykład wskazuje na pewien kontakt z innymi cywilizacjami. Jest to jednak nieliczny wyjątek. Dominują bowiem miejscowe znaleziska archeologiczne, głównie ceramika. Jednym z najciekawszych wykopalisk archeologicznych z okresu wieków ciemnych jest pozostałość greckiej budowli w miejscowości Lefkendi na wyspie Eubea. Odkryto tam grób zamożnej pary, przypuszczalnie królewskiej, pochodzący z około 900 roku p.n.e. Przedmioty znalezione w grobowcu świadczą o kontaktach z Bliskim Wschodem.

Sztuka

Czas wieków ciemnych określany jest także jako okres geometryczny. Nazwa ta wywodzi się od określenia stylu w sztuce charakteryzującego się zdobieniami za pomocą figur geometrycznych, głównie kół, spirali i linii. Styl ten określa się jako geometryczny, a poprzedzający go, podobny lecz z prostszymi zdobieniami - protogeometryczny.

Alfabet i pismo

Wraz z upadkiem kultury mykeńskiej zanikło dominujące wcześniej pismo linearne B. Brak jest też źródeł pisanych pochodzących z wieków ciemnych. Aczkolwiek pierwsze pismo alfabetyczne, w dzisiejszym rozumieniu, najprawdopodobniej pochodzi właśnie z tego okresu. Przypuszcza się tak, gdyż najstarsze znalezisko pisma greckiego pochodzi z Italii z VIII wieku p.n.e. A zatem w Grecji musiało ono powstać odpowiednio wcześniej. Grecki alfabet bazuje na fenickim. Grecy do istniejącego alfabetu dodali samogłoski. Fenicjanie zapisywali tylko spółgłoski. Obecnie uważa się, że miejsce powstania alfabetu to najprawdopodobniej Kreta, Eubea lub Rodos. Starożytni Grecy wskazywali Teby, miasto założone przez Fenicjanina Kadmosa.

Ośrodki miejskie

Wieki ciemne to czas upadku wielu miast istniejących w czasach świetności kultury mykeńskiej. Regiony, które najszybciej odżyły ekonomicznie to Attyka, Eubea i środkowa Kreta. Szczególnie w Atenach i Attyce notuje się ciągłość osadniczą i brak zniszczeń. Epoka homerycka to także początki formowania się polis, czyli greckich państw-miast. Jako wydarzenie charakteryzujące koniec wieków ciemnych, a początek epoki archaicznej, uważa się między innymi pierwszą Olimpiadę w 776 roku p.n.e. Warto zauważyć, że grecka Olimpiada polegała na rywalizacji pomiędzy reprezentantami poszczególnych państw-miast. A zatem pierwsze polis musiały już uzyskać pewną formę organizacyjną właśnie w wiekach ciemnych.

O tym okresie w historii Grecji wiemy stosunkowo niewiele. Chyba jednak nie można powiedzieć, że to czas totalnego zacofania i braku jakichkolwiek osiągnięć. Jak myślicie, czy “wieki ciemne” zasługują na swoją, w pewnym sensie pejoratywną, nazwę? O tym okresie w historii Grecji wiemy stosunkowo niewiele. Chyba jednak nie można powiedzieć, że to czas totalnego zacofania i braku jakichkolwiek osiągnięć. Jak myślicie, czy “wieki ciemne” zasługują na swoją, w pewnym sensie pejoratywną, nazwę?

Bibliografia

Strony w języku polskim:
Wieki ciemne na Wikipedii

Sztuka wieków ciemnych

Strony w języku angielskim:
Greek Dark Ages at Wikipedia
Greek Dark Ages
Homeric Age
Ancient Olympic Games

Zobacz także:
Starożytny Rzym
Ancient Rome
Starożytny Egipt

Dobierz zestaw

Strona główna
Historia Grecji
Początki Grecji
Demokracja
Sparta
Wojny greckie
Wojna peloponeska
Powstanie świata
Wierzenia Greków
Mity greckie
Bogowie i boginie
Mity i legendy
Architektura Grecji
Filozofowie
Pitagoras
Tales z Miletu
Monety greckie

A może potrzebujesz materiałów do wypracowania z historii? Zobacz:
Starożytny Rzym

Starożytny Egipt

Ancient Rome

Ancient Greece

Na luzie
Dobierz zestaw

Pomoc z matematyki
Rozwiązane zadania i przykłady z matematyki

Pomoc z fizyki
Rozwiązane zadania z fizyki